Alzheimer tedavisi, günümüzde yalnızca ilaçlarla sınırlı değildir. Alzheimer tedavisi için geliştirilen ilaç dışı yöntemler son yıllarda bilim dünyasının en çok araştırdığı konular arasında yer alıyor. Özellikle manyetik uyarım, elektrik stimülasyonu, ultrason ve ışık temelli nöromodülasyon uygulamaları, erken evrede bilişsel işlevleri destekleyerek hastalığın ilerleyişini yavaşlatma potansiyeli nedeniyle dikkat çekiyor.

Üsküdar Üniversitesi NPİSTANBUL Hastanesi Nöroloji Uzmanı Dr. Celal Şalçini, mevcut ilaçların hastalığın ilerlemesini tamamen durduramadığını, bu nedenle nöromodülasyon olarak adlandırılan ilaç dışı yöntemlerin son yıllarda büyük ilgi gördüğünü belirtiyor.

Alzheimer tedavisi neden hâlâ zor?

Alzheimer hastalığı, hafıza, düşünme, öğrenme ve günlük yaşam becerilerini zamanla bozan ilerleyici bir nörodejeneratif hastalıktır.

Bugün kullanılan asetilkolinesteraz inhibitörleri ve memantin gibi ilaçlar, bazı hastalarda belirtileri hafifletebilse de hastalığın seyrini tamamen durduramaz.

Dr. Celal Şalçini’ne göre anti-amiloid tedaviler umut verse de yan etkileri, yüksek maliyetleri ve sınırlı kullanım alanları nedeniyle henüz her hasta için standart tedavi haline gelmiş değildir.

Bu nedenle araştırmacılar son yıllarda Alzheimer tedavisini destekleyecek yeni yöntemlere odaklanıyor.

Alzheimer tedavisinde ilaç dışı yöntemler nelerdir?

İlaç dışı yöntemlerin büyük bölümü nöromodülasyon adı verilen yaklaşımları kapsıyor.

Bu yöntemlerde elektrik akımı, manyetik alan, ultrason veya ışık gibi fiziksel uyarılar kullanılarak beynin belirli bölgelerindeki sinir hücrelerinin daha verimli çalışması hedefleniyor.

Amaç;

• Beyin hücreleri arasındaki bağlantıları güçlendirmek,
• Öğrenme ve hafıza süreçlerini desteklemek,
• Sinaptik plastisiteyi artırmak,
• Bilişsel gerilemeyi yavaşlatmak,
• Yaşam kalitesini korumaktır.

Uzmanlara göre bu yöntemlerden en yüksek fayda, canlı sinir hücrelerinin daha fazla korunduğu erken evrede görülebiliyor.

rTMS: Alzheimer tedavisinde en yaygın yöntemlerden biri

Tekrarlayan Transkraniyal Manyetik Uyarım (rTMS), günümüzde en sık araştırılan non-invaziv yöntemlerden biridir.

Saçlı deri üzerinden uygulanan manyetik uyarılar sayesinde beynin hafıza ve karar verme ile ilişkili bölgeleri uyarılır.

Çalışmalar, rTMS’nin bilişsel rehabilitasyon ve ilaç tedavisiyle birlikte uygulandığında bilişsel performansı destekleyebileceğini gösteriyor.

Son yıllarda geliştirilen çoklu bölge (multi-site) rTMS uygulamalarıyla aynı anda birden fazla beyin bölgesinin hedeflenmesi de araştırılıyor.

tDCS ve TPS yöntemleri dikkat çekiyor

Bir diğer yöntem olan Transkraniyal Doğru Akım Stimülasyonu (tDCS), düşük şiddette elektrik akımı kullanılarak beyin hücrelerinin uyarılabilirliğini düzenlemeyi amaçlıyor.

Kolay uygulanabilmesi, taşınabilir olması ve düşük yan etki profili nedeniyle özellikle hafif bilişsel bozukluğu olan hastalarda araştırılan yöntemlerden biri olarak öne çıkıyor.

Transkraniyal Pulse Stimülasyonu (TPS) ise kısa süreli ultrasonik darbeler kullanarak beynin daha derin bölgelerine ulaşabiliyor.

Dr. Celal Şalçini, TPS’nin nöroplastisiteyi destekleyebilmesi nedeniyle umut vadeden uygulamalar arasında yer aldığını belirtiyor.

Ultrason, ışık tedavisi ve 40 Hz uyarım

Araştırılan diğer yöntemler arasında odaklanmış ultrason (FUS), fotobiyomodülasyon ve 40 Hz gama frekanslı uyarım bulunuyor.

Odaklanmış ultrason uygulamalarında kan-beyin bariyerinin geçirgenliği geçici olarak artırılarak amiloid proteinlerinin temizlenmesine katkı sağlanması hedefleniyor.

Fotobiyomodülasyonda ise yakın kızılötesi ışık kullanılarak sinir hücrelerinin enerji üretim merkezleri destekleniyor.

Son yıllarda öne çıkan 40 Hz gama frekanslı görsel ve işitsel uyarımın da Alzheimer hastalığında rol oynayan amiloid ve tau proteinlerinin temizlenmesine katkı sağlayabileceği düşünülüyor.

Bu yöntemlerle ilgili çalışmalar devam ediyor ve ilk sonuçlar umut verici bulunuyor.

Alzheimer tedavisinde erken tanı neden önemli?

Dr. Celal Şalçini, nöromodülasyon yöntemlerinin en büyük avantajının hastalığın erken döneminde uygulanması olduğunu vurguluyor.

Canlı sinir hücrelerinin daha fazla korunduğu erken evrede yapılan tedavilerden daha başarılı sonuçlar alınabiliyor.

Bu nedenle;

• unutkanlık,
• aynı soruları sık tekrar etme,
• kelime bulmakta zorlanma,
• yön bulmada güçlük,
• günlük işleri yaparken zorlanma

gibi belirtiler görüldüğünde vakit kaybetmeden bir nöroloji uzmanına başvurulması öneriliyor.

Alzheimer tedavisinde yaşam tarzının önemi

Uzmanlar, Alzheimer tedavisinin yalnızca ilaç veya nöromodülasyon uygulamalarından ibaret olmadığını belirtiyor.

Düzenli fiziksel aktivite, Akdeniz tipi beslenme, kaliteli uyku, sosyal yaşamın sürdürülmesi ve hafızayı destekleyen zihinsel aktiviteler tedavi sürecinin önemli parçaları arasında yer alıyor.

Bu yaşam tarzı değişiklikleri, ilaç tedavisi ve ilaç dışı yöntemlerle birlikte uygulandığında hastaların günlük yaşam becerilerini korumaya yardımcı olabiliyor.

Alzheimer tedavisinde ilaç dışı yöntemler kimler için uygun?

Bu yöntemler her Alzheimer hastası için uygun olmayabilir.

Tedavi planı hazırlanırken hastalığın evresi, hastanın genel sağlık durumu, kullandığı ilaçlar ve eşlik eden hastalıklar birlikte değerlendirilir.

Bu nedenle hangi yöntemin uygulanacağına mutlaka nöroloji uzmanı karar vermelidir.

Sonuç

Alzheimer tedavisi, günümüzde hızla gelişen bir araştırma alanıdır. rTMS, tDCS, TPS, odaklanmış ultrason, fotobiyomodülasyon ve 40 Hz gama frekanslı uyarım gibi ilaç dışı yöntemler, özellikle erken dönemde uygulandığında bilişsel işlevleri destekleme ve yaşam kalitesini artırma açısından umut vadetmektedir.

Ancak Dr. Celal Şalçini, bu yöntemlerin henüz gelişim aşamasında olduğunu, standart tedavilerin yerine geçmediğini ve uzun dönem etkinliklerini ortaya koyacak daha kapsamlı bilimsel çalışmalara ihtiyaç bulunduğunu vurguluyor.