Çölyak belirtileri, kişiden kişiye farklılık gösterebilir. Sürekli ishal, şişkinlik, kilo kaybı, karın ağrısı ve halsizlik gibi şikâyetler, ince bağırsağı etkileyen çölyak hastalığının en önemli işaretleri arasında yer alır. Erken tanı, hem yaşam kalitesini artırır hem de uzun vadede gelişebilecek ciddi sağlık sorunlarının önlenmesine yardımcı olur.

Memorial Ankara Hastanesi Gastroenteroloji Bölümü’nden Prof. Dr. Benan Kasapoğlu, çölyak hastalığının erken tanısının ve ömür boyu glutensiz beslenmenin, hastalığın kontrol altına alınmasında büyük önem taşıdığını belirtiyor.

Çölyak hastalığı, bağışıklık sisteminin gluten proteinine karşı verdiği anormal tepki sonucu ince bağırsağın zarar görmesiyle ortaya çıkan kronik bir otoimmün hastalıktır. Tedavi edilmediğinde vitamin ve mineral emilim bozukluklarına, kemik erimesine ve daha ciddi sağlık sorunlarına yol açabilir.

Uzmanlara göre çölyak hastalığı dünya genelinde yaklaşık 100 kişiden 1’ini etkilemektedir. Ancak birçok kişi hastalığının farkında olmadan yıllarca yaşamını sürdürebilmektedir.

Çölyak hastalığı nedir?

Çölyak hastalığında bağışıklık sistemi, buğday, arpa ve çavdarda bulunan gluten adlı proteini zararlı olarak algılar. Gluten tüketildiğinde ince bağırsağın yüzeyindeki villuslar zarar görür ve besinlerin emilimi bozulur.

Bu durum zamanla vitamin, mineral ve diğer besin öğelerinin yeterince emilememesine neden olur.

Gluten yalnızca ekmek ve makarna gibi ürünlerde bulunmaz. Bazı ilaçlarda, vitaminlerde, takviye ürünlerinde ve işlenmiş gıdalarda da gluten bulunabileceği için çölyak hastalarının ürün etiketlerini dikkatle okumaları önemlidir.

Çölyak belirtileri nelerdir?

Çölyak belirtileri kişiden kişiye değişebilse de en sık görülen şikâyetler şunlardır:

1. Kronik ishal

Uzun süren ve tekrarlayan ishal, çölyak belirtileri arasında en sık görülen yakınmalardan biridir. İnce bağırsaktaki hasar nedeniyle besinler yeterince emilemez.

2. Kilo kaybı

Yeterli beslenmeye rağmen açıklanamayan kilo kaybı, çölyak belirtileri arasında dikkat edilmesi gereken önemli işaretlerden biridir.

3. Mide bulantısı ve kusma

Özellikle gluten içeren gıdaların tüketilmesinden sonra mide bulantısı ve kusma görülebilir.

4. Karın ağrısı

Karında kramp şeklinde ağrı ve rahatsızlık hissi çölyak hastalarında sık karşılaşılan belirtilerdendir.

5. Gaz ve karında şişkinlik

Sürekli şişkinlik, gaz ve hazımsızlık hissi çölyak belirtileri arasında oldukça yaygındır.

6. Yorgunluk ve halsizlik

Demir, B12 vitamini ve folik asit eksikliklerine bağlı olarak sürekli yorgunluk ve enerji düşüklüğü gelişebilir.

Daha nadir görülen çölyak belirtileri

Bazı hastalarda sindirim sistemi belirtileri ön planda olmayabilir. Bunun yerine şu bulgular görülebilir:

• Nedeni açıklanamayan demir eksikliği anemisi
• Osteoporoz (kemik erimesi)
• Ciltte kaşıntılı döküntüler
• Ağız içinde tekrarlayan yaralar
• Baş ağrısı
• Baş dönmesi
• Karaciğer enzimlerinde yükselme

Bu belirtiler farklı hastalıklarla da ilişkili olabileceğinden kesin tanı için mutlaka uzman değerlendirmesi gerekir.

Çocuklarda çölyak belirtileri farklı olabilir

Çocuklarda çölyak belirtileri yetişkinlerden farklı seyredebilir. En sık görülen bulgular şunlardır:

• Büyüme ve gelişme geriliği
• Boy kısalığı
• Kilo alamama
• Kronik ishal
• Kusma
• Karın şişkinliği
• Vitamin eksiklikleri

Erken tanı, çocukların sağlıklı büyüme ve gelişimi açısından büyük önem taşır.

Çölyak nasıl teşhis edilir?

Çölyak tanısında ilk olarak özel kan testleri yapılır. Test sonuçları şüpheli veya pozitif olduğunda ince bağırsaktan endoskopi eşliğinde biyopsi alınarak tanı doğrulanabilir. Gerekli durumlarda genetik testlerden de yararlanılabilir.

Prof. Dr. Benan Kasapoğlu, çölyak belirtileri bulunan kişilerin testlerden önce glutensiz diyete başlamamaları gerektiğini vurguluyor. Gluten tüketimi kesildiğinde kan testleri normal çıkabilir ve doğru tanı gecikebilir. Bu nedenle testler tamamlanıncaya kadar normal beslenmeye devam edilmesi önerilir.

Çölyak tedavisinde glutensiz beslenme neden önemlidir?

Çölyak hastalığının temel tedavisi ömür boyu glutensiz beslenmektir.

Gluten tamamen diyetten çıkarıldığında ince bağırsaktaki hasar zamanla düzelmeye başlayabilir ve belirtiler büyük ölçüde azalabilir.

Tedaviye uyulmaması durumunda ise vitamin ve mineral eksiklikleri, osteoporoz, kansızlık, ince bağırsak lenfoması ve bazı sindirim sistemi kanserlerinin görülme riski artabilir.

Ayrıca çölyak hastalığı; Hashimoto gibi otoimmün tiroid hastalıkları, tip 1 diyabet ve bazı otoimmün cilt hastalıklarıyla birlikte görülebilir.

Glutensiz beslenmede tüketilebilecek besinler

Çölyak hastalarının güvenle tüketebileceği besinlerden bazıları şunlardır:

• Katkısız glutensiz yulaf
• Pirinç
• Mısır
• Karabuğday
• Patates
• Nohut
• Soya fasulyesi
• Fındık unu
• Fasulye unu

Hazır ürünlerde ise mutlaka “glutensiz” ibaresinin bulunmasına dikkat edilmelidir.

Sonuç

Çölyak belirtileri yalnızca sindirim sistemiyle sınırlı değildir. Sürekli ishal, şişkinlik, kilo kaybı, halsizlik veya nedeni açıklanamayan demir eksikliği gibi şikâyetleriniz varsa vakit kaybetmeden bir gastroenteroloji uzmanına başvurmanız önemlidir.